Hoe goed moet je functie- en betekenisanalyses beheersen?
Zo leer je de faba’s in jouw rol toepassen: van basiskennis naar verdieping
In gesprekken met therapeuten, supervisoren en docenten merk ik dat er regelmatig dezelfde vragen ontstaan over functie- en betekenisanalyses. Wat moet je nu eigenlijk kennen en kunnen? Wanneer beheers je de analyses ‘goed genoeg’? En hoe zorg je er als supervisor voor dat je voldoende boven de stof blijft staan, terwijl het model zich verder ontwikkelt en verfijnt?
Sommige supervisoren herkennen dat zij de analyses tijdens hun opleiding hebben geleerd, maar daar in de praktijk niet altijd intensief mee zijn blijven werken. Omdat je het minder gebruikt, raak je de kennis over de toepassing van het model langzaam kwijt. Tegelijkertijd komen supervisanten met nieuwe notaties die zij tijdens hun recente opleiding hebben geleerd. Denk aan identiteitsrelaties, stimulus-, respons- en betekenisaspecten of de toevoeging van de Lines of Defense. Je kennis op peil houden vraagt dus aandacht, zeker bij een model dat omvangrijk is, veel nuances kent en zich blijft ontwikkelen.
Faba’s toepassen leer je niet alleen door een boek te lezen
Wat ik daarnaast vaak hoor, is dat veel mensen het boek ingewikkeld vinden om zelfstandig door te werken. Niet omdat de inhoud niet interessant is, maar omdat het veel nuances bevat en behoorlijk abstract kan aanvoelen wanneer je het alleen leest.
Daarnaast betekent het begrijpen van de theorie nog niet automatisch dat het ook gemakkelijk is om de analyses in de praktijk toe te passen. Het maken van analyses vraagt niet alleen theoretische kennis, je moet ermee oefenen, ermee leren denken en gaandeweg gevoel krijgen voor de nuances van het model.
Juist wanneer je de theorie naar de praktijk vertaalt, ontstaan vragen waarop het antwoord niet altijd zwart-wit is:
- Wanneer is een analyse uitgebreid genoeg?
- Hoeveel analyses maak je eigenlijk?
- Werk je vooral impliciet of expliciet?
- Gebruik je eenvoudige analyses of juist uitgebreide analyses met archieven, SRB’s en aaneengeschakelde Lines of Defense?
- Werk je analyses uit op papier, op een whiteboard samen met de cliënt of vooral in je hoofd?
- Deel je analyses met cliënten of gebruik je ze vooral als richtinggevend kader voor het behandelplan?
Op deze vragen bestaan niet altijd eenduidige antwoorden. Dat maakt het leerproces soms ook onzeker.
Complexe modellen vragen oefening
Veel therapeuten en supervisoren willen de analyses wel beter begrijpen en toepassen, maar lopen vast omdat het lastig is om het model zelfstandig eigen te maken.
Dat herken ik ook uit mijn eigen ontwikkeling. Toen ik zelf de analyses leerde, vond ik ze ook ingewikkeld. En juist wanneer je een model onvoldoende begrijpt, ga je het minder gebruiken, waardoor de afstand tot de toepassing steeds groter wordt.
Later merkte ik dat vaker. Toen ik zelf de supervisorenopleiding volgde en mijn eerste workshops gaf over N=1 begeleiding. Dezelfde vraag kwam steeds terug: “Wordt er nog aandacht besteed aan de functie- en betekenisanalyses?”. Voor mij een heel begrijpelijke vraag. Veel mensen voelen dat de analyses belangrijk zijn, maar missen structuur, oefening en overzicht om er echt vertrouwd mee te raken.
Daarom ben ik workshops over de functie- en betekenisanalyses gaan ontwikkelen. Omdat het logisch is dat complexe modellen herhaling, oefening en gezamenlijke verdieping vragen.
Supervisor, therapeut en soms ook docent
Voor supervisoren speelt daarbij nog iets anders mee. Veel supervisoren combineren verschillende rollen. In de eerste plaats werken zij als therapeut, daarnaast begeleiden zij collega-psychologen en sommige supervisoren verzorgen ook onderwijs of lessen binnen de basiscursus CGT.
Dat vraagt telkens iets anders van je kennis en vaardigheden. Het is één ding om zelf met analyses te werken in je behandelkamer. Het is iets anders om analyses helder uit te leggen, feedback te geven op notatie of supervisanten te helpen bij ingewikkelde conceptualisaties. En wanneer je lesgeeft, vraagt dat opnieuw om meer overzicht, didactiek en verdieping.
Verdieping ontstaat stap voor stap
Juist daarom denk ik dat het belangrijk is om het leren van de analyses niet te zien als iets dat je in één keer ‘afrondt’. Het vraagt onderhoud. Wanneer je het model langere tijd minder actief gebruikt, verdwijnen delen van de kennis weer naar de achtergrond. Dat is niet vreemd, maar menselijk.
Vanuit die gedachte heb ik mijn workshops rondom functie- en betekenisanalyses opgebouwd als een leerroute. Niet iedereen hoeft immers hetzelfde te leren. Soms is het nodig om eerst de theorie en notatie weer scherp te krijgen, terwijl je op een ander moment juist wilt verdiepen in de betekenisanalyse, functieanalyse of specifieke toepassingen. De leerroute helpt je bepalen waar je staat en welke volgende stap aansluit bij je ervaring, rol en leerdoelen.
Benieuwd welke verdieping aansluit bij wat jij al kent en kunt?